گردشگری روستایی نیز جزیی از گردشگری محسوب می شود که در یک اقتصاد پیرامونی قرار گرفته که نه تنها باعث توسعه مناطق روستایی و محلی نشده، بلکه سبب ایجاد عدم تعادل های محیطی وفضایی نیز در این مناطق گردیده و در نتیجه منافع بسیار اندکی از این فعالیت اقتصادی عاید روستاییان گشته و عمده منافع و هزینه های آن به مادر شهرها و شهرهای بزرگ جهان سوم و در نهایت به شرکت های فراملیتی و بزرگ بر می گردد (Holland at all, . 2003). دراین راستاتوجه به امربرنامه ریزی فضایی ضرورت پیدامی کند. این نوع برنامه ریزی به طورخاص به عنوان رویکردی تاثیرگذاردرهدایت سازمان یابی فضایی گردشگری است که باید موردتوجه قرارگیرد. پژوهش حاضربراساس هدف کاربردی و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است، برای گردآوری اطلاعات به شیوه ی اسنادی و میدانی عمل شده است. جامعه آماری موردمطالعه، شامل 20 مقصدگردشگری روستایی درناحیه محمدآباد-زرین گل واقع در شهرستان علی آبادکتول بوده است، برای وزن دهی معیارها از روش (AHP)، برای امتیاز نهایی و رتبه بندی مقصدها از روش پرومتی و برای سطح بندی مقصدهای گردشگری از روش تحلیل خوشه ای استفاده شده است؛ همچنین برای تعیین حوزه عملکردی مقصدهای گردشگری روستایی ازنقطه شکست درمحیط نرم افزار (GIS) استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان دادکه عدم تناسب در توزیع سطوح مقصدهای گردشگری روستایی درمحدودموردمطالعه، یکی از چالش های مهم سازمان فضایی توسعه گردشگری این ناحیه به شمار می آید. نتایج تحقیق بازگو کننده این است که عدم توجه نظام برنامه ریزی نسبت به پراکنش مقصدهای گردشگری درچارچوب سازمان فضایی مناسب، سبب بروزنابرابری ونهایتا تضعیف جایگاه مقصدهای گردشگری ناحیه مورد مطالعه نسبت به سایرمقاصد گردشگری درنواحی دیگرمی شود.

صنعت گردشگری برای تبدیل شدن به یکی از صنایع پیشتاز و مهم دنیا با شتاب در مسیر توسعه گام برداشته است؛ اما توسعه با چنین شتابی، نیازمند سیستمی منسجم برای حمایت از این صنعت در مواقع بحرانی است. با وقوع بحران ها صنعت گردشگری، گردشگران و جامعه محلی تحت تأثیر قرار می گیرند. از این رو، توجه مسئولان دولتی، سازمان ها و شرکت های بزرگ فعال در صنعت گردشگری به مبحث مدیریت بحران، ضمن این که می تواند به حفظ جنبه های پایداری این صنعت در یک مقصد کمک کند و زمینه ساز همکاری ها و برنامه ریزی های کلان و بلندمدت شود، می تواند برای فعالیت های اقتصادی کوچک در صنعت گردشگری نیز جنبه ای حیاتی داشته باشد. نبود طرح مدیریت بحران با رویکرد گردشگری می تواند به سطح پایین آمادگی در مقصدهای گردشگری بیانجامد؛ بنابراین پژوهش حاضر به ارزیابی فرآیند مدیریت بحران در حوزه گردشگری شهر اردبیل پرداخته است. این پژوهش از نوع کاربردی با ماهیت پیمایشی با ابزار پرسشنامه محقق ساخته می باشد. نمونه آماری پژوهش 120 نفر از مدیران و کارشناسان 19 سازمان موثر در مدیریت بحران حوزه گردشگری شهر اردبیل می باشد و به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزارهای SPSSوLISREL استفاده شده است. نتایج حاکی از ارزیابی ضعیف وضعیت فرآیند مدیریت بحران در حل معضلات بحران های طبیعی حوزه گردشگری شهر اردبیل می باشد.

این پژوهش، خبره محور بوده و با هدف آینده نگاری و ارائه سناریو مطلوب برندسازی پایدار در مقصدهای گردشگری ساحلی به روش توصیفی-تحلیلی در منطقه ساحلی چابهار انجام شده و درصدد پاسخگویی به این سئوال است که الگوی مطلوب برندینگ پایدار مقصدهای گردشگری ساحلی کدام است؟ لذا پس از استخراج و بومی سازی شاخص ها و پیشران های مورد نیاز، متغیرها و روابط بین آن ها مورد بررسی قرار گرفته، متغیرهای کلیدی شناسایی و میزان سازگاری عوامل تاثیرگذار و تاثیرپذیر استخراج گردیده است. متغیرهای تعیین کننده یا تاثیرگذار، دووجهی، ریسک، هدف، نتیجه، مستنثنی و تنظیم کننده برندسازی پایدار استخراج و بر مبنای آن ها سناریوهای متعددی تدوین و در سه سطح محلی، ملی و بین المللی معماری و برای یک بازه زمانی بیست ساله، سه الگوی «گذار با رویکرد بازسازی و بهبود»، «میانی با رویکرد بازآفرینی حداقلی» و «مطلوب با رویکرد بازآفرینی حداکثری» ارائه شده است.

در عصر حاضر که فناوری مشخصه بارز آن است، خدمات به شکلی یکپارچه در دسترس استفاده کنندگان قرار گرفته است و فناوری به بنیانی برای شکل‏گیری یا تغییر شکل مقصدهای گردشگری تبدیل شده‏است. این توسعه سریع فناوری در گردشگری و علاقه در حال رشد به هوشمندسازی شهرها، توجه مدیران و سیاستگذاران مقصدها را به فرصت هایی که از کاربرد راهبرد هوشمندی ایجاد می‏شود، جلب کرده است. بنابراین، هدف این تحقیق تعیین ابعاد یا مولفه‏های هوشمندی مقصدهای گردشگری شهری، و شاخص‏های سنجش آنها به گونه‏ای است که بر اساس آن بتوان به سنجش هوشمندی مقصدهای گردشگری پرداخت. بر این اساس، گام‏های سه گانه‏ پژوهشی تعیین شده‏اند. در گام اول به احصای مولفه‏های هوشمندی و شاخص‏های سنجش آنها و اعتبارسنجی آنها با استفاده از نظر خبرگان پرداخته شده است. در گام دوم تحقیق با استفاده از ابزار پرسشنامه آنلاین و نظرسنجی از 320 خبره گردشگری در سطح 12 مقصد گردشگری منتخب، علاوه‏بر سنجش میزان هوشمندی، میزان تاثیرگذاری هریک از مولفه‏های هوشمندی تعیین شده است. در گام سوم تحقیق، با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک‏طرفه و آزمون توکی، تفاوت بین میزان هوشمندی مقصدهای گردشگری شهری منتخب در کل و به تفکیک مولفه‏ها تحلیل شده است. بر اساس نتایج تحقیق شش مولفه و پنجاه و هفت شاخص برای سنجش هوشمندی تعیین شدند. همچنین مشخص شد که تفاوت معناداری بین هوشمندی مقصدهای گردشگری شهری وجود دارد و بر آن اساس، قم دارای بیشترین و ساری دارای کمترین میزان هوشمندی است.

هدف پژوهش حاضر ارایه الگوی بازاریابی گردشگری روستایی در ایران است. فلسفه پژوهش تفسیرگرایی، رویکرد آن کیفی و استراتژی پژوهش، مطالعه موردی است. در این پژوهش با استفاده از روش مطالعه چند موردی و رویکرد کثرت گرایانه، هفت سازمان از سازمان های فعال ایران در صنعت گردشگری انتخاب و بررسی شد و در نهایت با هفت نفر از مدیران و نخبگان آنان مصاحبه به عمل آمد. در هر یک از شرکت ها، در راستای فرایند بازاریابی مقصدهای گردشگری، از روش های مختلفی مانند: مصاحبه نیمه ساختاریافته، مشاهده و مطالعه اسناد، داده های مورد نیاز جمع آوری گردید. سپس مفاهیم پیشنهادی برآمده از مصاحبه ها تحلیل شد و در نهایت الگوی پیشنهادی مذکور، پس از مقایسه با مبانی نظری پژوهش و تحلیل نهایی داده های حاصل از مصاحبه ها، ترسیم گردید. نتایج نشان می دهد که الگوی بازاریابی گردشگری روستایی در ایران شامل چهار بعد تحلیل محیطی (محیط عمومی و تخصصی)، برنامه ریزی بازاریابی (ماموریت، هوشمندی محیطی، ورود به بازار و ایجاد برند روستا/ سازمان)، برنامه ریزی عملیاتی (آمیخته بازاریابی و شبکه سازی) و پیامدها است که در راستای پیاده سازی عملی این الگو، توجه و جامع نگری به تمامی این ابعاد ضروری است.

رقابت پذیری مقصد اگرچه به خوبی در ادبیات موضوع گردشگری جا افتاده است، اما پر از ناسازگاری ها و تناقض ها در مفهوم، سنجش و مشروعیت آن به عنوان یک موضوع پژوهشی است. این وضعیت موجب شده است که علی رغم تلاش بسیاری از پژوهشگران، امکان ارایه یک مجموعه جهان شمول شاخص های رقابت پذیری که قابل کاربرد برای همه مقصدها در همه زمان ها باشد، وجود نداشته باشد. بنابراین، هدف از این تحقیق، تعیین ابعاد یا مولفه های رقابت پذیری مقصدهای گردشگری شهری و شاخص های سنجش آنها به گونه ای بوده است که بر اساس آن بتوان به اندازه گیری و سنجش رقابت پذیری مقصدهای گردشگری پرداخت. در راستای پاسخگویی به مساله اصلی تحقیق، گام های سه گانه پژوهش تعیین شده اند. در گام اول به احصای مولفه های رقابت پذیری و شاخص های سنجش آنها و اعتبارسنجی آنها با استفاده از نظر خبرگان پرداخته شده است. در گام دوم تحقیق با استفاده از ابزار پرسشنامه آنلاین و نظرسنجی از 320 خبره گردشگری در سطح 12 مقصد گردشگری منتخب، علاوه بر سنجش میزان رقابت پذیری، میزان تاثیرگذاری هریک از مولفه های رقابت پذیری تعیین شده است. در گام سوم تحقیق، با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون توکی، تفاوت بین میزان رقابت پذیری مقصدهای گردشگری شهری منتخب در کل و به تفکیک مولفه ها تحلیل شده است. بر اساس نتایج تحقیق هشت مولفه و چهل و دو شاخص برای سنجش رقابت پذیری تعیین شدند. نتایج تحقیق نشان داد که چهار مولفه زیرساخت های عمومی، مدیریت مقصد، سیاست و برنامه ریزی گردشگری و عوامل تقویت کننده و حمایت کننده که به ترتیب در رتبه های اول تا چهارم میزان تاثیرگذاری بر رقابت پذیری مقصدهای گردشگری شهری قرار گرفته اند، نقش بسیار کلیدی در تبدیل مزیت های موهبتی یا طبیعی مانند منابع و جاذبه های کلیدی به مزیت رقابتی مقصدهای گردشگری شهری بر عهده دارند.

با توجه به جایگاه صنعت گردشگری در دنیا، رقابت در جذب گردشگر در میان مقصدهای مختلف جهان چهره ای تنگاتنگ به خود گرفته است. امروزه همه دریافته اند که این صنعت همانند مخزن سوختی عمل می کند که پایان ناپذیر است و عایدی آن در مرور زمان، قالبی تصاعدی به خود می گیرد. در ایران باتوجه به پتانسیل بالای گردشگری، لازم است از این منبع درآمدی نامحدود در قالب ارزش در راستای رشد و توسعه پایدار، بهره گیری لازم گرفته شود. چرا که ارزش آفرینی برند مقصد موجب می شود یک مقصد در مقایسه با دیگری در جایگاه رقابتی بالاتر و نهایتا مورد انتخاب گردشگران قرار گیرد. در پژوهش حاضر، ابتدا به بررسی ادبیات موجود، پرداخته شد. سپس با تکنیک مصاحبه با 18 نفر از خبرگان داده های مرتبط با خلق ارزش برند مقصد استخراج شد. سپس با روش گراندد تیوری، مفاهیم استخراج و بعد مقوله بندی آنها صورت گرفت که در نهایت الگوی پاردایمی طراحی گردید. در نتایج حاصل عواملی چون رشد اقتصادی، توسعه پایدار مقصد، جذب سرمایه و شناخت تمدن جهانی کشور به عنوان مقولات علی خلق ارزش برند مقصد و مقولاتی چون طراحی هویت مقصد، تبلیغات، برنامه ریزی، تامین به عنوان راهبردها و مقولاتی مانند تنوع اقوام، ضعف قوانین و عدم الگوبرداری به عنوان مداخله کننده در تحقق راهبردها عنوان شد. در ادامه، عوامل زمینه ای تحقق راهبردها شامل ارث بری مدیران، مدیریت یکپارچه، همکاری بخش دولتی و خصوصی عنوان شد. برحسب این پژوهش، پیامدهای حاصل از خلق ارزش برند مقصد شامل رشد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، رونق گردشگری، توسعه پایدار و سایر موارد عنوان شده می باشد.

اگر چه مفهوم سطح ‏‏بندی در رشته های برنامه ‏ریزی شهری، شهرسازی، برنامه ‏ریزی و توسعه منطقه ای مدت ها است که مورد بحث و پژوهش قرار می گیرد و نوشته های زیادی در شرح و توصیف آن نگارش شده است، اما این مفهوم در ادبیات گردشگری - چه در سطح بین ‏المللی و چه در سطح داخلی - مفهومی جدید و نو می باشد. به منظور تبیین این مفهوم جدید در ادبیات گردشگری لازم است مبانی، اصول و اهمیت آن مورد واکاوی قرار گرفته و چارچوب مفهومی منسجمی از آن شکل گیرد. از این رو در این مقاله سعی گردیده ابتدا، جایگاه سطح‏ بندی مقصدها در برنامه‏ ریزی گردشگری نشان داده شود و سپس به شرح و توصیف برخی از مفاهیم مشابه با مفهوم سطح‏ بندی پرداخته شود تا قابلیت تمایز آنان از هم افزایش یابد و جایگاه به کارگیری هر یک مشخص گردد. در ادامه برای نظامند کردن این مفهوم، مبانی سطح ‏بندی مقصدهای گردشگری شناسایی شده و در نهایت، ضرورت و اهمیت سطح ‏بندی مقصدهای گردشگری در برنامه ‏ریزی فضایی گردشگری مورد بررسی قرار گرفت است.

ارائه رهنمون های حفاظتی به منظور مقابله با تهدیدات فرا روی جاذبه های ژئوتوریستی، متکی بر آگاهی از چگونگی آسیب پذیری آنهاست. بر این اساس، این پژوهش با هدف تدوین مدل آسیب پذیری جاذبه های ژئوتوریستی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع بنیادی کاربردی و رویکرد آن کیفی است. راهبرد مورد استفاده در این پژوهش، استدلال منطقی به منظور تدوین مدل پیشنهادی پژوهش است که در تحلیل داد ه ها از آن استفاده شده است. به منظور پاسخ گویی به سوال پژوهش در خصوص چگونگی مدل آسیب پذیری جاذبه های ژئوتوریستی، اسناد، نظریه ها و متون مرتبط با موضوع به صورت کیفی تحلیل شد. برای اعتباریابی مدل پژوهش نیز از نظرات خبرگان استفاده شد. مطابق با مدل پیشنهادی پژوهش، اهمیت جاذبه های ژئوتوریستی به واسطه ی ارز ش های ذاتی و ابزاری نمایان می شود. در این میان یکپارچگی جاذبه های ژئوتوریستی، خود عاملی موثر بر نسبت دادن ارزش های ذاتی و ابزاری به جاذبه هاست؛ چنانچه یکپارچگی جاذبه های ژئوتوریستی به واسطه ی تهدیدات طبیعی و انسانی تضعیف شود، متقابلا به افول ارزش ها منجر می شود. افول ارز ش ها، تقلیل اهمیت جاذبه ها را رقم می زند و در پی کاهش اهمیت جاذبه های ژئوتوریستی، زمینه ی آسیب پذیری آنها فراهم می شود. در این راستا مطابق با نتایج آزمون تی تک نمونه ای، بر اساس سطح خطای 0/05 و سطح معناداری 0/000، میزان t به دست آمده برای همه سوالات بیش از 1/96 شد؛ از این رو، فرضیه ی مطلوبیت مناسب مدل پژوهش نیز از نظر خبرگان تایید شد. به طور کلی، یافته های این پژوهش به ارتقای دانش نظری در حوزه ی حفاظت از جاذبه های ژئوتوریستی در برابر تهدیدات طبیعی و انسانی منجر می شود.

در دهه های اخیر، پیش بینی و تشریح سیر تحول و تکامل توسعة مقصدهای گردشگری موضوعی چالش برانگیز برای پژوهشگران حوزة گردشگری بوده است. اهمیت این موضوع در آن است که پیش بینی و تشریح این فرایند، عملاً هدایت توسعه به سوی روندی مطلوب و نظام مند را ممکن می سازد. شناسایی عوامل تأثیرگذار بر توسعة مقصدها و تعیین و تبیین نحوة تعامل آن ها با یکدیگر، نقش مهمی در ادراک مناسب از فرایند توسعة مقصدهای گردشگری و پیش بینی مراحل توسعه و تکامل آن ها خواهد داشت؛ که در پژوهش های پیشین، کمتر به آن پرداخته شده است. بنابراین هدف از پژوهش حاضر، شناسایی عوامل و عناصر تأثیرگذار بر توسعه و تکامل مقصدهای گردشگری و بررسی ارتباط بین آن هاست. این پژوهش، برمبنای مخاطب پژوهش، بنیادین (نظری) و برمبنای هدف، توصیفی تحلیلی است. جامعة آماری این پژوهش شامل اساتید دانشگاهی و پژوهشگران رشتة گردشگری بوده اند. روش گردآوری داده ها، آرشیوی و پیمایشی (مصاحبه) بوده است. برای نظرسنجی از خبرگان، مصاحبة پیمایشی در قالب ابزار پرسش نامة دیمتل و برای تجزیه و تحلیل داده ها، درزمینة بررسی ارتباط و وابستگی بین عوامل مؤثر بر توسعه و تکامل مقصدهای گردشگری، تکنیک دیمتل خاکستری به کار رفته است. نتایج پژوهش نشان داد که پنج عاملِ نوع و فعالیت گردشگران، ظرفیت تحمل و محدودیت های رشد، تعداد گردشگران/ ساکنان، رقابت و توسعة تسهیلات و خدمات به ترتیب بیشترین میزان اهمیت را در فرایند توسعه و تکامل مقصدهای گردشگری دارند. همچنین عامل سیاست ها و پشتیبانی دولت، بیشترین تأثیر را بر سایر عوامل دارد و عوامل رقابت و توسعة زیرساخت ها و فنّاوری های نوین، بیشترین تأثیر را از سایر عوامل می پذیرند.